دوره آشنایی با ایمونوژنتیک

استاد دوره: حسنا رحیمی نژاد؛ دانشجوی ارشد ژنتیک انسانی دانشگاه تربیت مدرس

به همراه گواهی شرکت در دوره معتبر از طرف شرکت دانش پردازان هدایتگر میهن (بیولوژیسم) به زبان انگلیسی

ایمنی بدن یکی از ارکان حیاتی حفظ سلامت است و شناخت دقیق مکانیسم‌های ایمنی غریزی و اکتسابی، تنوع سلول‌های ایمنی و ژنتیک پیوند برای متخصصان پزشکی، ژنتیک و علوم زیستی اهمیت بالایی دارد. این دوره به شرکت‌کنندگان کمک می‌کند تا مفاهیم پایه‌ای ایمنی‌شناسی، نحوه عملکرد سیستم‌های همورال و سلولی، و ناهنجاری‌های ارثی و اکتسابی ایمنی را به صورت کاربردی درک کنند. همچنین بررسی سیستم‌های گروه خونی و ناهنجاری‌های مرتبط با آن‌ها، ارتباط ژنتیک و ایمنی را در سطح بالینی و پژوهشی نشان می‌دهد. تسلط بر این مفاهیم، هم در کار بالینی و مشاوره ژنتیک و هم در کنکورهای ارشد و دکتری علوم پزشکی و ژنتیک اهمیت ویژه‌ای دارد.

این دوره با محوریت فصل13کتاب ژنتیک پزشکی امری و فصل های مرتبط در کتاب ابولعباس طراحی شده است.

سرفصل‌های دوره در یک نگاه:

• انواع ایمنی در بدن
• مکانیسم‌های ایمنی غریزی با میانجیگری سلول
• مکانیسم‌های ایمنی غریزی هومورال
• مکانیسم‌های ایمنی اکتسابی هومورال
• مکانیسم های ایجاد تنوع در سلول های ایمنی
• مکانیسم‌های ایمنی اکتسابی سلولی
• ژنتیک پیوند
• ناهنجاری‌های ایمنی اولیه ارثی
• ناهنجاری ایمنی غریزی(همورال و سلولی)
• ناهنجاریایمنیاکتسابی(همورال و سلولی)
• ناهنجاری‌های ایمنی ثانویه
• سیستم‌های گروه خونی

توضیح تفصیلی سرفصل‌ها:

• انواع ایمنی در بدن

سیستمایمنیبدنشاملدوبخشاصلیاست: ایمنی غریزی (Innate Immunity) و ایمنی اکتسابی یا تطبیقی (Adaptive Immunity). ایمنی غریزی سریع و غیر اختصاصی عمل می‌کند و نخستین خط دفاعی بدن در برابر پاتوژن‌هاست، در حالی که ایمنی اکتسابی کندتر اما اختصاصی است و حافظه‌ای ایجاد می‌کند که پاسخ قوی‌تری به مواجهات بعدی با همان عامل بیماری‌زا می‌دهد.

• مکانیسم‌های ایمنی غریزی با میانجیگری سلول
  • مسیرTLR
  • فاگوسیت کننده ها
  • کشنده های برون سلولی

ایمنی غریزی سلولی با فعالیت سلول‌های ایمنی مانند نوتروفیل‌ها، ماکروفاژها، سلول‌های دندریتیک و سلول‌های کشنده طبیعی (NK) عمل می‌کند. این سلول‌ها می‌توانند پاتوژن‌ها را مستقیماً نابود کرده یا سیگنال‌هایی برای فعال‌سازی سایر بخش‌های سیستم ایمنی ارسال کنند و پاسخ سریع و اولیه علیه عفونت‌ها ایجاد کنند. در این قسمت از دوره به توضیح دقیق این مفاهیم خواهیم پرداخت.

• مکانیسم ایمنی غریزی هومورال
  • پروتئین های فاز حاد
  • اینترفرون های آلفا و بتا
  • سیستم کمپلمان

در این بخش به ایمنی غریزی همورال اشاره خواهیم کرد. ایمنی غریزی هومورال شامل مولکول‌ها و پروتئین‌های حل‌شونده مانند کمپلمان، سیتوکین‌ها، پپتیدهای ضد میکروبی و پروتئین‌های فاز حاد است. این عوامل می‌توانند پاتوژن‌ها را مستقیم نابود کنند، آن‌ها را علامت‌گذاری کنند(اپسونیزاسیون) یا پاسخ‌های سلولی را تحریک کنند، بدون آنکه نیاز به شناسایی اختصاصی آنتی‌ژن داشته باشند.

• مکانیسم ایمنی اکتسابی هومورال

ایمنی اکتسابی هومورال عمدتاً توسط لنفوسیت‌های B و آنتی‌بادی‌های تولید شده توسط آن‌ها هدایت می‌شود. پس از شناسایی آنتی‌ژن خاص، سلول‌های B تکثیر و تمایز می‌یابند و آنتی‌بادی‌های اختصاصی ترشح می‌کنند که می‌توانند پاتوژن‌ها را خنثی، متلاشی یا توسط سیستم کمپلمان حذف کنند.

• مکانیسم های ایجاد تنوع در سلول های ایمنی
  • ریکامبیناسیونVDJ
  • تغییر کلاس آنتی بادی‌ها

VDJ Recombination فرآیندی است که در لنفوسیت‌های B و T رخ می‌دهد و تنوع گیرنده‌های آنتی‌ژن را ایجاد می‌کند. این مکانیزم با ترکیب تصادفی قطعات ژنی امکان تولید میلیون‌ها آنتی‌بادی و گیرنده T-cell متفاوت را فراهم می‌کند و اساس پاسخ ایمنی اختصاصی است.یا تغییر ایزوتایپ آنتی‌بادی فرآیندی است که در سلول‌های B رخ می‌دهد و نوع ایمونوگلوبولین ترشحی (IgM، IgG، IgA، IgE) را بدون تغییر در اختصاصیت آنتی‌ژن تغییر می‌دهد. این تغییر به بدن اجازه می‌دهد تا پاسخ ایمنی بهینه‌ای متناسب با محل و نوع پاتوژن ارائه دهد. در این بخش به توضیح این دو مفهوم به ویژه از دیدگاه مولکولی مهم می پردازیم.

• مکانیسم ایمنی اکتسابی سلولی
  • بلوغ لنفوسیت ها
  • کلاس هایMHC

ایمنیاکتسابیسلولیعمدتاًتوسطسلول‌های T و به ویژه سلول‌های T سیتوتوکسیک (CD8+) انجام می‌شود. این سلول‌ها سلول‌های آلوده به ویروس یا سلول‌های سرطانی را شناسایی و نابود می‌کنند و سلول‌های T کمکی (CD4+) با ترشح سیتوکین‌ها، سایر بخش‌های سیستم ایمنی را فعال می‌کنند. در این بخش مفصلا در این باره صحبت خواهیم کرد.

• ژنتیک پیوند

ژنتیک پیوند (Transplant Genetics) به مطالعه سازگاری بافتی بین دهنده و گیرنده، به ویژه نقش ژن‌های HLA در موفقیت پیوند و پیشگیری از رد پیوند می‌پردازد. تطابق HLA موجب کاهش پاسخ ایمنی علیه بافت پیوندی می‌شود و شانس موفقیت طولانی‌مدت پیوند را افزایش می‌دهد.  در این بخش به اهمیت تطابق HLA در ژنتیک پیوند و ارتباط پلی مورفیسم های HLA با ابتلا به بیماری ها می پردازیم.

• ناهنجاری‌های ایمنی اولیه ارثی
• ناهنجاری ایمنی غریزی
  • ناهنجاری های سیستم کمپلمان
  • ناهنجاری های مسیرTLR
  • ناهنجاری های مسیر فاگوسیتوز
  • گرانولوماتوز ارثی
  • نوتروپنی های مزمن

اینناهنجاری‌هایژنتیکیعملکردسلول‌هایایمنیغریزیومولکول‌هایهومورالاولیهرامختلمی‌کنند. اختلال در پروتئین‌های کمپلمان یا پپتیدهای ضد میکروبی باعث کاهش توانایی بدن در مقابله با عفونت‌های باکتریایی و قارچی می‌شود، در حالی که نقص عملکرد نوتروفیل‌ها، ماکروفاژها یا سلول‌های NK پاسخ اولیه ایمنی را تضعیف کرده و فرد را مستعد عفونت‌های شدید می‌سازد.

• ناهنجاری ایمنی اکتسابی
  • سندرم هایپرIGM
  • سندرم هایپرIGE
  • آگاماگلوبولینمی تیپ بروتون
  • بیماریSCID

این ناهنجاری‌ها شامل اختلال در تولید آنتی‌بادی‌ها یا عملکرد سلول‌های B و T هستند. نقص سلول‌های B منجر به کاهش ایمنی اختصاصی همورال علیه پاتوژن‌ها می‌شود، مانند سندرم‌های کمبود ایمونوگلوبولین، در حالی که اختلال در سلول‌های T یا مسیرهای فعال‌سازی آن‌ها پاسخ ایمنی سلولی را مختل کرده و فرد را مستعد عفونت‌های ویروسی و رشد سلول‌های سرطانی می‌کند.

• ناهنجاری‌های ایمنی ثانویه یا همراه
  • سندرم دی جرج
  • سندرم ویسکوت آلدریچ
  • آتاکسی تلانژیکتازی

این ناهنجاری‌ها، ناهنجاری‌های ایمنی هستند که به عنوان یک عارضه ی جانبی از یک سندرم ژنتیکی پدیدار میشوند که در این بخش به سندرم هایی مثل دی جرج، آتاکسی تلانژیکتازی یا سندرم ویسکوت آلدریچ اشاره خواهد شد که مشکلات ایمنی را علاوه بر نشانه های دیگر به همراه دارند.

• سیستم‌های گروه خونی

سیستم‌های گروه خونی، شامل ABO و Rh، بر اساس آنتی‌ژن‌های موجود روی سطح گلبول‌های قرمز طبقه‌بندی می‌شوند. شناخت این سیستم‌ها برای انتقال خون ایمن، پیوند عضو و پیشگیری از بیماری‌های همولیتیک نوزادان اهمیت دارد.

ویژگی‌های منحصربه‌فرد دوره جامع ژنتیک انسانی – ویژه کنکور ارشد و دکتری وزارت بهداشت

• بررسی دقیق و خط‌به‌خط رفرنس‌های اصلی ژنتیک انسانی کنکور ارشد و دکتری وزارت بهداشت
  شامل کتاب‌های معتبر مانند Emery’s Medical Genetics، Astrachan و منابع مکمل دیگر.
  
• ارائه بیش از ۱۵۰۰ اسلاید با متن فارسی و تصاویر مفهومی
  برای تسهیل یادگیری و درک عمیق مباحث
  
• هایلایت بیش از ۱۰۰۰ تست پرتکرار کنکورهای سال‌های ۱۳۹۰ تا کنون
  تست‌های منتخب به‌صورت یکپارچه در متن جزوه‌ها مشخص شده‌اند تا فراگیران حین خواندن متن جزوه ها متوجه اهمیت هرموضوع در کنکور بشوند
  
• ارائه‌ی نمودارهای جمع‌بندی یک‌صفحه‌ای برای هر فصل
  مناسب برای مرور سریع و مؤثر در روزهای نزدیک به آزمون.
  
• پشتیبانی کامل استاد دوره و پاسخگویی مستقیم به سؤالات فراگیران
  همراهی علمی تا روز آزمون برای رفع ابهامات و تقویت اعتمادبه‌نفس.