دوره جامع اصول و تکنیک های کشت سلولی

استاد دوره: زهرا حسن زاده; دانشجوی کارشناسی ارشدبیوتکنولوژی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز

به همراه گواهی شرکت در دوره معتبر از طرف شرکت دانش پردازان هدایتگر میهن (بیولوژیسم) به زبان انگلیسی

دوره جامع «اصول و تکنیک‌های کشت سلولی» یک آموزش تخصصی و کاربردی برای پژوهشگران و دانشجویان علوم زیستی و پزشکی است که با هدف تسلط بر مبانی نظری و مهارت‌های عملی کشت سلول طراحی شده است. این دوره تمامی مراحل از آماده‌سازی محیط کشت تا تحلیل نتایج را به‌صورت گام‌به‌گام پوشش می‌دهد و یکی از پایه‌ای‌ترین و ضروری‌ترین مهارت‌ها در پژوهش‌های مدرن زیست‌پزشکی و داروسازی محسوب می‌شود.

در طول دوره، شرکت‌کنندگان با اصول پایه کشت سلول و کاربردهای تحقیقاتی آن آشنا می‌شوند و نحوه کار با تجهیزات اصلی مانند هود لامینار، انکوباتور CO₂، میکروسکوپ معکوس و سانتریفیوژ را به‌صورت عملی فرا می‌گیرند. مفاهیم مهمی همچون فرمولاسیون محیط‌های کشت، کنترل آلودگی، تکنیک استریل (Aseptic)، کشت سلول‌های چسبنده و غیرچسبنده، پاساژ سلولی، انجماد (Cryopreservation) و بانک‌داری سلولی با جزئیات آموزش داده می‌شوند.

در بخش پایانی، کاربردهای کشت سلولی در غربالگری دارو، بررسی سمیت، ارزیابی نانوذرات، مهندسی بافت و زیست‌مواد مورد بحث قرار می‌گیرد. دانشجویان با انجام آزمون‌های MTT Assay و سایر تست‌های سنجش زنده‌مانی، نحوه بررسی پاسخ‌های دارویی و سمیت سلولی را در شرایط کنترل‌شده آزمایشگاهی می‌آموزند.

در پایان این دوره انتظار می‌رود دانشجویان:

• تسلط کامل بر اصول پایه، تجهیزات و شرایط استریل کشت سلولی پیدا کنند.
• توانایی انجام کشت، پاساژ و نگهداری سلول‌های چسبنده و غیرچسبنده را کسب کنند.
• با روش‌های استاندارد انجماد و بانک‌داری سلولی آشنا شوند.
• قابلیت تشخیص و پیشگیری از آلودگی‌های محیط کشت را داشته باشند.
• بتوانند از آزمون‌های سمیت برای ارزیابی داروها، ترکیبات زیستی و نانوذرات استفاده کنند.

این دوره برای طیف وسیعی از رشته‌ها طراحی شده است، از جمله:

• زیست‌فناوری پزشکی، ژنتیک، بیوشیمی، زیست‌شناسی سلولی و مولکولی
• داروسازی، پزشکی، دندانپزشکی و علوم آزمایشگاهی
• مهندسی بافت، مهندسی پزشکی، مهندسی مواد زیستی و نانوبیوتکنولوژی
• ایمونولوژی، میکروب‌شناسی، سرطان‌شناسی و علوم دارویی تجربی

این آموزش جامع، پایه‌ای ضروری برای ورود به حوزه‌های پیشرفته مانند سلول‌درمانی، مهندسی بافت، طراحی دارو و پژوهش‌های بالینی در زیست‌پزشکی به شمار می‌رود.

سرفصل های دوره در یک نگاه:

• آشنایی با کشت سلولی و کاربردهای آن در تحقیقات پزشکی
• آشناییکلیباتجهیزاتآزمایشگاهیوعملکردآنها
• محیطهایکشتوانواعمکملها
• کشتاولیه
• تکنیک Aseptic
• آلودگیهایمحیطکشت
• جداسازی، شمارش و کشت سلول‌های غیر چسبنده
• ارزیابی و پاساژ سلول‌های غیر چسبنده
• شمارش و کشت سلول های چسبنده
• ارزیابی و پاساژ سلول‌های چسبنده
• انجماد (Cryopreservation) و Banking
• تست های سمیت
• MTT Assay

سرفصل های دوره به صورت تفصیلی:

• آشنایی با کشت سلولی و کاربردهای آن در تحقیقات پزشکی

آشنایی با اصول پایه‌ای کشت سلول به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی در زیست‌پزشکی. کشت سلول امکان مطالعه مکانیسم‌های مولکولی بیماری‌ها، بررسی پاسخ به داروها، طراحی واکسن، تولید آنتی‌بادی‌های مونوکلونال و مدل‌سازی شرایط پاتولوژیک انسانی را فراهم می‌کند.

• آشنایی کلی با تجهیزات آزمایشگاهی و عملکرد آن ها

معرفی ابزارهای اصلی کشت سلول مانند هود لامینار، انکوباتور CO₂، میکروسکوپ معکوس، سانتریفیوژ، فلاسک‌ها و پیپت‌ها. تأکید بر اصول عملکرد، نگهداری و ایمنی برای اطمینان از صحت نتایج و پیشگیری از آلودگی.

• محیط های کشت و انواع مکمل ها

بررسی ترکیب شیمیایی محیط‌های پایه (DMEM, RPMI و غیره) و نقش مکمل‌هایی مانند سرم جنین گاوی (FBS)، آنتی‌بیوتیک‌ها و فاکتورهای رشد در تأمین مواد غذایی و شرایط مناسب برای بقای سلول‌ها.

• کشت اولیه

تهیه سلول‌ها از بافت تازه و کشت اولیه آنها برای شروع آزمایش. این مرحله شامل جداسازی سلول‌ها از ماتریکس بافتی (آنزیمی یا مکانیکی) و فراهم کردن شرایط رشد اولیه است. اهمیت کشت اولیه در حفظ ویژگی‌های طبیعی سلول‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد.

• تکنیک Aseptic

آموزش روش‌های کار در شرایط استریل برای جلوگیری از آلودگی میکروبی در کشت سلول. این تکنیک شامل استفاده صحیح از هود لامینار، ضدعفونی ابزارها و رعایت اصول بهداشتی فردی است.

• آلودگی های محیط کشت

شناسایی منابع آلودگی (باکتری، قارچ، مایکوپلاسما و آلودگی‌های متقاطع سلولی)، روش‌های پیشگیری و تشخیص آلودگی، و پیامدهای آن بر اعتبار نتایج آزمایشگاهی.

• جداسازی، شمارش و کشت سلول‌های غیر چسبنده

آموزش اصول جداسازی سلول‌های معلق مانند لنفوسیت‌ها، استفاده از محفظه نئوبار یا سیستم‌های خودکار برای شمارش، و شرایط کشت مناسب برای حفظ زنده‌مانی آنها.

• ارزیابی و پاساژ سلول‌های غیر چسبنده

بررسی وضعیت رشد و زنده‌مانی سلول‌های معلق با روش‌هایی مانند رنگ‌آمیزی تریپان بلو و انتقال سلول‌ها به محیط تازه برای تداوم کشت.

• شمارش و کشت سلول های چسبنده

کار با سلول‌های چسبنده مانند فیبروبلاست‌ها و خطوط سرطانی اپی‌تلیال؛ استفاده از تریپسین یا آنزیم‌های مشابه برای جدا کردن سلول‌ها از سطح فلاسک و شمارش دقیق آنها برای کشت مجدد.

• ارزیابی و پاساژ سلول‌های چسبنده

ارزیابی وضعیت مورفولوژی و رشد سلول‌های چسبنده زیر میکروسکوپ، انجام پاساژ در زمان مناسب برای جلوگیری از بیش‌تراکمی و حفظ ویژگی‌های فیزیولوژیک سلول‌ها.

• انجماد (Cryopreservation) و Banking

آموزش اصول انجماد کنترل‌شده سلول‌ها با استفاده از عوامل محافظت‌کننده (مثل DMSO)، نگهداری در تانک نیتروژن مایع و اصول بانک‌داری سلولی برای دسترسی پایدار و بلندمدت.

• تست های سمیت

به‌کارگیری کشت سلول برای سنجش سمیت داروها، ترکیبات شیمیایی و نانوذرات. این آزمون‌ها معیاری کلیدی برای بررسی ایمنی پیش‌بالینی ترکیبات دارویی و زیستی هستند.

• MTT assay

روش رنگ‌سنجی برای اندازه‌گیری زنده‌مانی و فعالیت متابولیک سلول‌ها بر اساس تبدیل MTT به فرمازان توسط آنزیم‌های میتوکندری. کاربرد گسترده در تست سمیت و بررسی اثر داروها دارد.